Poziom rozwoju mowy dzieci w wieku przedszkolnym

By 11 września 2014 Marzec 31st, 2015 KĄCIK CZYTELNICZY

Poziom rozwoju mowy dzieci w wieku przedszkolnym

Dziecko w wieku przedszkolnym znajduje się w fazie opanowywania podstaw języka (swoistych form językowych), co oznacza, że dysponuje już środkami umożliwiającymi skuteczne porozumiewanie się. Na przełomie okresu przedszkolnego poszerza zasób słownictwa, przyswaja reguły gramatyki, rozwija składnię, słowotwórstwo i fleksję. Czynnikiem najsilniej motywującym je do opanowania języka jest chęć komunikowania się
z otoczeniem. Między trzecim a szóstym rokiem życia dużym zmianom podlega wymowa dziecka.

Trzylatek powinien poprawnie wymawiać:

  • wszystkie samogłoski zarówno ustne (a, o, e, u, i, y), jak i nosowe: (ą ,ę) chociaż w jego mowie mogą jeszcze występować odstępstwa np. zamiana a na o, e na a, i na y

  • spółgłoski dwuwargowe twarde (p, b, m) i ich zmiękczone odpowiedniki (pi, bi, mi)

  • spółgłoski wargowo-zębowe: twarde

(f,w) i zmiękczone (fi, wi)

  • środkowojęzykowe (ś, ź, ć, dź, ń)

  • tylnojęzykowe: twarde (k, g) i zmiękczone (ki, gi)

  • tylnojęzykowe (ch),

  • przedniojęzykowo-zębowe (t, d, n)

  • przedniojęzykowo-dziąsłowe (1, li).

Choć wiele głosek dziecko potrafi już wymawiać poprawnie w izolacji, w mowie spontanicznej często zamienia je jeszcze na łatwiejsze artykulacyjnie odpowiedniki. W tym okresie znacznie wzrasta zasób słownictwa dzieci. 2-3 latek posługuje się już prawie 400 słowami. Pod koniec trzeciego roku życia dziecko zaczyna tworzyć zdania pojedyncze rozwinięte a jego wypowiedzi staja się coraz dłuższe. Obok zdań złożonych współrzędnie w mowie dziecka zaczynają się także pojawiać zdania złożone współrzędnie (przyczynowe, warunkowe, dopełnieniowe). Ich występowanie świadczy o umiejętności dostrzegania relacji w świecie. Podsumowując można stwierdzić, że trzylatek często zmiękcza głoski i zamiast sz, ż, cz, dż lub s, z, c, dz mówi ś, ź, ć, dź; głoskę r wymawiać może jeszcze jako 1 lub j. Zamiast ch może mówić f lub odwrotnie.

W wymowie czterolatka zauważa sięnastępujące zjawiska:

  • utrwalają się głoski przedniojęzykowo- zębowe twarde (s, z, c, dz) – dziecko nie powinno już ich wymawiać jako zmiękczone ś, ź, ć, dź

  • pojawia się przedniojęzykowo-dziąsłowa twarda głoska r, (choć jej brak nie powinien jeszcze niepokoić)

  • głoski przedniojęzykowo dziąsłowe twarde: sz, ż, cz, dż mogą jeszcze być zamieniane na przedniojęzykowo zębowe twarde s, z, c, dz

  • grupy spółgłoskowe nadal mogą być upraszczane, wyrazy poskracane, głoski poprzestawiane.

Czterolatek używa około 1000 słów. Potrafi tworzyć zdania złożone i posługiwać się nimi. Umie opowiedzieć zdarzenie czy bajkę. W jego mowie pojawiają się neologizmy powstające w trakcie pobudzenia intelektualnego i emocjonalnego. Ich powstawaniu mogą sprzyjać takie czynniki, jak potrzeba głośnego nazywania spostrzeżeń, nieznajomość wielu nazw i pojęć, kształtowanie się myślenia przyczynowo- skutkowego. Dziecko czteroletnie powinno poprawnie wymawiać głoski s, z, c, dz. Jeśli uda mu się opanować wymowę głoski r często jej nadużywa mówiąc np. „rarka” zamiast „lalka”.

Mowa dziecka 5-letniego jest już w zasadzie całkowicie zrozumiała dla otoczenia:

  • trudniejsze artykulacyjne głoski typu sz, ż, cz, dż, które powinny się pojawić w czwartym roku życia, zaczynają się ustalać. Dziecko potrafi je wymawiać, choć często
    w mowie potocznej zamienia je na s, z, c, dz

  • głoska r powinna już być wymawiana prawidłowo, choć często pojawia się dopiero
    w tym okresie

  • wszystkie głoski dźwięczne np. b, d, g powinny już brzmieć dźwięcznie

  • grupy spółgłoskowe jeszcze mogą być upraszczane zarówno w nagłosie, jak
    i śródgłosie wyrazu

  • wypowiedzi pięciolatka przyjmują formę realizacji wielozdaniowej

  • nieprawidłowości gramatyczne zanikają

  • dziecko potrafi dokonywać autokorekty i chętnie poprawia innych.

U pięciolatka funkcjonują już wszystkie części mowy. Wzrasta liczba rzeczowników, czasowników, przymiotników, przysłówków, zaimków i liczebników. Pięcioletnie dziecko używa około 2000 słów. Poprawnie wymawia wszystkie dźwięki i swobodnie posługuje się mową. Potrafi tworzyć opowiadania uwzględniając sekwencję zdarzeń. Widoczny jest także postęp w rozwoju słuchu fonemowego – pięciolatek potrafi określić pierwszą głoskę w wyrazach.

Mowa sześciolatków pod względem dźwiękowym powinna być całkowicie opanowana. Mimo tej reguły badania wykazują że u pewnej grupy dzieci obserwuje się nieopanowaną wymowę głosek sz, ż, cz, dż oraz kłopoty z artykulacją grup spółgłoskowych, zwłaszcza
w śródgłosie wyrazu. Pamiętajcie o tym, że kształtowanie mowy w aspekcie fonetycznym powinno się i zakończyć jeszcze przed podjęciem nauki szkolnej. Zdrowe, normalnie rozwijające się dziecko i opanowuje artykulacyjną stronę języka około czwartego, piątego roku życia choć wcześniej sądzono, że proces ten przypada na szósty, siódmy rok życia.

Logopeda mgr Marzena Kultys

Logopeda mgr Agnieszka Szyngwelska

Bibliografia:

i

Bartkowska T., Rozwój mowy dziecka przedszkolnego, PZWS, Warszawa, 1968.

Demel G., Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, WSiP, Warszawa, 1998.

Ligęza M., Podstawy rozwoju języka i mowy dzieci [w:] Gałkowski T., Jastrzębowska G. (red.), Logopedia. Pytania i odpowiedzi, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole, 1999.

Jastrzębowska G., Stan i perspektywy opieki logopedycznej w Polsce [w:] Gałkowski T., Jastrzębowska G. (red.),

Logopedia. Pytania i odpowiedzi, Wydawnictwo Uniwer- | sytetu Opolskiego, Opole, 1999.

Przetacznik-Gierowska M., Makiełło-Jarża G., Psychologia i rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, WSIP, Warszawa, 1992.